ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ

Η επίδραση ναρκισσιστικών στοιχείων προσωπικότητος των γονέων στην ψυχική υγεία των παιδιών και πως αυτή αναδύεται από την δική τους σύγκρουση.

Σύμφωνα με τους ερευνητές  η σύγκρουση είναι σύμφυτη με την έννοια της οικογένειας κι αυτό γιατί το σχήμα της οικογένειας διαμορφώνεται από  άτομα που εθελοντικά 
προσχώρησαν στο σύστημά της (σύζυγοι) και παιδιά, που αναγκαστικά ανήκουν σε αυτή.
Από το σύνολο των κοινωνικών συστημάτων, το σύστημα της οικογένειας είναι αυτό που παρουσιάζει την μεγαλύτερη σύγκρουση. Έρευνες έχουν δείξει πως τα 
συγκρουσιακά σχήματα διαμορφώνονται κατά τα πρώτα χρόνια της συμβίωσης κι έπειτα ακόμα πιο πολύ μετά τον ερχομό των παιδιών.
Πέρα όμως από τα πολλαπλά  σχήματα των συγκρούσεων που διαμορφωνονται εντός του συστηματος της οικογένειας, θεωρείται πως μεγαλύτερο αντίκτυπο στην ψυχική 
υγεία των παιδιών, έχουν οι συγκρούσεις μεταξύ των γονέων που πολλές φορές οδηγούνται και σε ακραίες καταστάσεις, όπως αυτές των αλληλοκατηγοριών, 
αλληλομηνύσεων και αλληλοκαταγγελιών. 
Πριν φτάσουμε όμως εκεί θα ήταν σκόπιμο να καταλάβουμε τι σημαίνει συγκρουσιακή σχέση ή γονική σύγκρουση; 
Η γονική σύγκρουση αναφέρεται ως η συνεχής συγκρουσιακή σχέση των γονιών για την ανατροφή των παιδιών ή και για δικά τους προσωπικά θέματα.
Οι συγκρούσεις αυτές μπορούν να διαχωριστούν σε 
• ‘’Ευθείες’’, όπου  ο ένας ακούει τον άλλον και προσπαθεί να τον καταλάβει, υπάρχει προσπάθεια για εύρεση μιας κοινής λύσης ή έστω μιας λύσης που να μην 
απέχει και πολύ από τους δύο.  Σε αυτή την περίπτωση, όλα είναι πιο ήπια και η συναισθηματική κατάσταση των παιδιών δεν επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό. Αντιθέτως, 
μαθαίνουν πως οι γονείς τους , καταφέρνουν να επικοινωνήσουν μεταξύ τους και να βρουν μια λύση. Τα παιδιά με αυτόν τον τρόπο διδάσκονται να διαχειρίζονται δικές τους 
αντίστοιχες καταστάσεις , κάτι που με την σειρά του βοηθάει στην κοινωνική τους προσαρμογή. 
• Υπάρχουν όμως και οι Επιθετικές ή και υπόγειες συγκρούσεις. Σε αυτή την κατηγορία υπάγονται οι εκατέρωθεν κατηγορίες, οι απειλές,οανταγωνισμός και οι 
διαγωνισμοί ποιος θα «κερδίσει» την εύνοια των παιδιών .Η επίδραση αυτών των συγκρούσεων στην ψυχική υγεία των παιδιών είναι πολύ μεγάλη και εξαρτάται επίσης από 
την χρονιότητά τους και από το πόσο γίνεται τριγωνοποίηση του παιδιού  ή των παιδιών μέσα στην οικογένεια, από τους ίδιους τους γονείς. 
Ο υπόγειος αυτός τρόπος σύγκρουσης είναι και ο τρόπος ο οποίος χαρακτηρίζει τους ανθρώπους με ναρκισσιστικά στοιχεία ή ακόμα χειρότερα με κάποια ναρκισσιστική 
διαταραχή της προσωπικότητας. 
Κύρια χαρακτηριστικά των νάρκισσων γονιών είναι η έλλειψη ενσυναίσθησης, η τάση να παρουσιάζουν τον εαυτό τους σαν θύμα, η διαρκής αναγνώριση της δικής τους 
αξίας ως γονείς σε βάρος των ικανοτήτων και αναγκών των παιδιών τους. Οι νάρκισσοι γονείς είναι χειριστικοί και πολλές φορές κακοποιητικοί με τον λόγο τους που γεμίζει 
τα παιδιά με το αίσθημα της ενοχής και της ανικανότητας. Η συμπεριφορά τους είναι απρόβλεπτη και συχνά είναι υπερευαίσθητοι. 
Οι νάρκισσοι γονείς με έναν πολύ έμμεσο τρόπο κινούν τα νήματα της λειτουργίας ολόκληρης της οικογένειας έτσι ώστε όλα να περιστρέφονται γύρω από αυτούς. Ο 
απαξιωτικός λόγος απέναντι στον σύζυγο μπορεί να είναι πιο προφανής αλλά στην επικοινωνία με τα παιδιά οι γονείς αυτοι μπορούν τεχνηέντως να περάσουν το μήνυμα 
της ανεπάρκειας τους στα δικά τους μάτια. 
Η συνεχιζόμενη έκθεση των παιδιών σε ανταγωνιστικές συγκρούσεις μέσα στο γάμο ή και μετά από ένα διαζύγιο δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στην ψυχοκοινωνική τους 
ανάπτυξη ή και στον τρόπο που θα σχετιστούν ως νεαροί ενήλικες αφού έρευνες δείχνουν ότι μπαίνουν σε σχέσεις που υπάρχει κακοποίηση.
H  έμμεση κακοποίηση που βιώνουν τα παιδιά που μεγαλώνουν σε πλαίσια με ναρκισσους γονείς , έχει τέτοια επίδραση στον ψυχισμό τους που τα ίδια συνηθίζουν σε μια 
κατάσταση συνεχούς επίκρισης και υφέρπουσας απαξίωσης, με τέτοιο τρόπο που αντιλαμβάνονται αυτή την συνθήκη πολλές φορές ως φυσιολογική. Έτσι μεγαλώνοντας και 
κάνοντας τις δικές τους σχέσεις είτε είναι επαγγελματικές, είτε ερωτικές είτε φιλικές δεν μπορούν να αντιληφθούν πότε υπάρχει κακοποίηση. 
Στην άλλη πλευρά, μπορεί τα ίδια τα παιδιά ως ενήλικες να υιοθετήσουν αντίστοιχες συμπεριφορές, πάλι λόγω του βιώματος που αυτόθεωρούσαν φυσιολογικό. Και στις δύο 
περιπτώσεις τα παιδιά θα εμπλακούν σε σχέσεις προβληματικές με επακολουθα προβλήματα σε όλους τους τομείς.
Όταν η γονική σύγκρουση αναπτύσσεται σε ένα τέτοιο έδαφος ναρκσισσιστικών χαρακτηριστικών των γονέων, τα παιδιά γίνονται θεατές και αναπόφευκτα πρωταγωνιστές 
ενός χωρίς τέλος διαγωνισμού επιβολής και κυριαρχίας πάνω στις επιθυμίες ακόμα και στις σκέψεις και συναισθήματα του νάρκισσου γονέα στα υπόλοιπα μέλη της 
οικογένειας.
Χαμηλή αυτοεκτίμηση, αίσθημα ανικανότητας , ευθυξία, δυσκολία διαχείρισης της ματαίωσης, παθητικότητα στις σχέσεις είναι κάποιες από τις συνέπειες στον ψυχισμό των 
παιδιών που πάνω σε αυτή τη βάση θα αναπτύξουν όλες τις μετέπειτα σχέσεις τους.
Ένα άλλο μείζον θέμα που απασχολεί συχνά τους ειδικούς ψυχικής υγείας και συναντάμε συχνά ως ειδικοί στην κλινική πρακτικη είναι οι γονεικές συγκρούσεις που 
αναπτύσσονται κατά την διάσπαση της οικογένειας, δηλαδή όταν υπάρξει διαζύγιο.
Υπάρχουν διάφοροι τρόποι να αντιδράσει κάποιος στη διάρρηξη  μίαςσχέσης ή στο τραύμα που έχει προκύψει από διάφορες καταστάσεις ή συμπεριφορές μέσα στο γάμο. 
Δεν θα αναφερθούμε στο ευρύ φάσμα των περιπτώσεων, αλλά όταν υπάρχει ρήξη, ανεξάρτητα από την αιτιολογία ή την αφορμή, πολύ συχνά και οι δυο σύντροφοι 
αδυνατούν ή χάνουν τη δυνατότητα διαχείρισης του αποχωρισμού.
Είναι δεδομένο, ότι συχνά ο σύντροφος που υπόκειται έναν μη-επιθυμητό χωρισμό και εκτίθεται στο «τραύμα της απόρριψης» βιώνει έντονα εχθρικά (π.χ. οργή), ή αντίθετα 
αυτό-απαξιωτικά/ καταθλιπτικά συναισθήματα και ένα αίσθημα εγκατάλειψης ή προδοσίας.
Κατά συνέπειαείναι πολύ πιθανόν ο ένας γονέας ή και οι δύο, σε ανάλογες περιπτώσεις, να μην καταφέρουν να «εμπεριέξουν» τα συναισθήματα αυτά και να τα εκφράσουν 
μέσα από αυτοκαταστροφικές ή παθητικές στάσεις, ή αντίθετα να τα εκτονώσουν (εκδραματίσουν) μέσα από επιθετικές συμπεριφορές ενάντια σε άλλους (π.χ. στα παιδιά, 
στον πρώην σύντροφο, ή/και σε πρόσωπα του οικογενειακού περιβάλλοντος που εμπλέκονται με διάφορους τρόπους).
Ο θυμός και η ενδεχόμενη επιθετικότητα απέναντι στον πρώην σύντροφο ενισχύει το αίσθημα δύναμης, βοηθάει στην αποκοπή από αυτόν, αλλά και στην κάμψη ή μείωση 
των καταθλιπτικών συναισθημάτων μέσω του αισθήματος εκδίκησης ή της «ανταπόδοσης» του πόνου και της κατίσχυσης του άλλου, σε καίρια ζητήματα της ζωής του
Μια από τις πλέον επιθετικές πρακτικές είναι η «υπονόμευση» της εικόνας του πρώην συζύγου στα παιδιά με αποτέλεσμα την υπονόμευση της σχέσης μαζί τους, ή ακόμη και 
την «αποκοπή» του άλλου από αυτά.
Οι πρακτικές αυτές που περιγράφονται ως αλλοτριωτικές, σε συναισθηματικό επίπεδο, για το ίδιο το παιδί ανεξάρτητα από το «δίκιο» ή όχι, του γονέα, λειτουργούν 
«αποξενωτικά» σε σχέση με βασικές πλευρές της ζωής του και υπονομεύουν την ψυχική του ανάπτυξη .
Πιο συγκεκριμένα, οι «αλλοτριωτικές» για το παιδί πρακτικές, στο πλαίσιο της συζυγικής σχέσης, μπορεί να εκτείνονται από την παρεμπόδιση της επικοινωνίας και επαφής 
με διάφορους εκλογικευμένους και μη τρόπους, την ανοιχτή ή συγκαλυμμένη απαξίωση του άλλου γονέα στα μάτια του παιδιού, έως και τις αμφίβολες, υπερβολικές, ή ακόμη 
και σκόπιμα ψευδείς μαρτυρίες και καταγγελίες για την ψυχική καταπόνηση του παιδιού σε σχέση με ανάρμοστες συμπεριφορές του άλλου γονέα.
Ο γονέας που έχει την επιμέλεια, αντικειμενικά ή όχι, νοιώθει συχνά απόλυτα πεπεισμένος για τη δική του στάση και για τον τρόπο που υιοθετεί για την ανατροφή και 
προστασία των παιδιών, αγνοώντας τις επιπτώσεις που έχουν οι δικές του, συνειδητές ή μη, εχθρικές στάσεις (π.χ. κατηγορίες στα παιδιά, απαγορεύσεις επαφής με 
διάφορες δικαιολογίες, απόκρυψη των προσπαθειών επικοινωνίας του άλλου γονέα, άρνηση απόδοσης διατροφής, κλπ.) στα παιδιά.
Παράλληλα, υπάρχουν περιπτώσεις που παρατηρείται ένα ευρύ φάσμα ακόμη πιο σοβαρών αρνητικών πρακτικών και αντιδράσεων: από την ανοιχτή ψυχολογική βία έως 
σωματικές επιθέσεις, συγκαλυμμένοι εκβιασμοί, αόρατη ψυχολογική βία και εμφανείς πρακτικές παρεμπόδισης, αποκοπής, αποξένωσης των παιδιών από την άλλη 
οικογένεια. Η σκόπιμη ή μη ενεργοποίηση του παιδιού, ως προστάτη και υπερασπιστή του αδύναμου ή πονεμένου γονέα, συνιστά επίσης μια αλλοτριωτική πρακτική.
Αυτές οι αντιδράσεις που μπορεί να περιλαμβάνουν μέχρι και αδικαιολόγητες προσφυγές στα δικαστήρια αποσκοπούν σε εκτόνωση αρνητικών συναισθημάτων (π.χ. 
θυμού, οργής, μίσους), εντάσεων, φόβων, ανασφαλειών, αισθημάτων ματαίωσης, καθώς και σε διευθέτηση οικονομικών ζητημάτων που προκύπτουν από το διαζύγιο.
Στο πλαίσιο της ελληνικής πραγματικότητας, πρόκειται για ένα θέμα που δεν έχει μελετηθεί και υποβαθμίζεται, σκόπιμα ή μη, από πολλούς τόσο νομικούς όσο και 
επιστήμονες της ψυχικής υγείας και ευρύτερα, οι οποίοι εναντιώνονται στις αλλαγές του ισχύοντος νομικού καθεστώτος (σε αντίθεση με την διεθνή πραγματικότητα).
Αντίθετα με τη σωματική βία ή κακοποίηση που συνιστά μια από τις πλέον παθογενείς και τραυματικές συμπεριφορές εντός γάμου, οι συγκαλυμμένες μορφές ψυχολογικής 
αλλοτρίωσης των παιδιών από τα ίδια τα συναισθήματά τους και της αποξένωσής τους από την άλλη γονική φιγούρα δεν μπορούν να αναδειχτούν εύκολα και παραμένουν 
ενεργείς και ακόμη πιο υπονομευτικές της ψυχικής τους υγείας.
Το κυριότερο δεν μπορούν να γίνουν αντικείμενο επεξεργασίας από τα παιδιά, ενώ τα ίδια συχνά βιώνουν μόνο τις αρνητικές συνέπειες των πρακτικών «χειραγώγησης» ή 
καταστολής των συναισθημάτων τους.
Πρόσφατη μελέτη  σε ενήλικες που είχαν υποστεί ανάλογες εμπειρίες στην παιδική ηλικία, ανέδειξε τις σοβαρές και μακροχρόνιες αρνητικές συνέπειες αυτής της 
«συναισθηματικής πρακτικής», όπως έντονο άγχος, κατάθλιψη, χαμηλή αυτοεκτίμηση, ενοχές, δυσκολίες συναισθηματικής προσκόλλησης και διαμόρφωσης σχέσεων, 
μειωμένη ή υπολείπουσα σχολική επίδοση και επαγγελματική επιτυχία. Όλες αυτές τις δυσκολίες, οι ίδιοι τις απέδιδαν στην εμπειρία τους από τη «γονική αποξένωση». 
Συνοπτικά, η γονική αποξένωση θεωρείται ότι συμβαίνει όταν ένα παιδί απορρίπτει έναν γονέα και αντιστέκεται στην επαφή μαζί του, χωρίς εύλογη αιτία .
Πολλά ακόμα θα μπορούσαν να ειπωθούν  γύρω από τις πρακτικές που υιοθετούνται από τους γονείς και αποτελούν για εμάς τους ειδικούς ψυχικής υγείας ‘’αθέατες μορφές 
κακοποίησης’’, άλλα τόσα μπορούν να ειπωθούν για την θέση την δική μας απένατι σε αυτά , για το νομικό πλαίσιο, για το πόσο η κοινωνία μας είναι έτοιμη να 
αναγνωρίσει, αντιμετωπίσει και τελικά να τα εξαλείψει. Ίσως σε μια άλλη συνάντηση να μπορέσουμε να τα αναλύσουμε περισσότερο, μιας και είναι ένα θέμα που δεν 
μπορεί να εξαντληθεί σε αυτόν τον χρόνο που έχουμε στη διάθεσή μας αυτή την στιγμη.
Σας ευχαριστώ.